Ps 110,1 — „Wyrocznia Boga dla Pana mego”
W skrócie
W hebrajskim są tu dwie osoby. Bóg, nazwany swoim imieniem JHWH, mówi do „mojego pana”. „Pan” to zwykły tytuł, jakim zwracano się do króla albo władcy. [1, 7]
BT tłumaczy to poprawnie: „Wyrocznia Boga dla Pana mego”. Ale w innych miejscach BT zwykle oddaje imię Boga słowem „Pan”. Czytelnik słyszy więc „Pan” i myśli o Bogu, a nie o królu. [2]
Do tego BT pisze „Twych” i „Twoje” wielką literą, a psalmowi daje tytuł „Chrystus Królem i Kapłanem”. W hebrajskim tego nie ma. To interpretacja redakcji. [2]
Nowy Testament odnosi ten psalm do Jezusa, więc chrześcijańskie odczytanie ma mocne oparcie. Czym innym jest jednak sugerowanie, że mówi to już sam tekst hebrajski. [4]
Porównanie tekstów
Najedź na zaznaczone słowo albo je kliknij: zaświeci się w trzech wierszach naraz.
Tekst hebrajski · Ps 110,1
1 לְדָוִדלְדָוִ֗ד מִזְמוֹרמִ֫זְמ֥וֹר נְאֻםנְאֻ֤ם יְהוָהיְהוָ֨ה ׀ לַאדֹנִילַֽאדֹנִ֗י שֵׁבשֵׁ֥ב לִימִינִילִֽימִינִ֑י עַד־אָשִׁיתעַד־אָשִׁ֥ית אֹיְבֶיךָאֹ֝יְבֶ֗יךָ הֲדֹםהֲדֹ֣ם לְרַגְלֶיךָ׃לְרַגְלֶֽיךָ׃
Tanach with Ta'amei Hamikra (Westminster Leningrad Codex), Public Domain; źródło: Sefaria, pobrano 2026-11-19.
Dosłownie z hebrajskiego
Dawidowy psalm. Wyrocznia JHWH dla mojego pana: «Siądź po mojej prawicy, aż położę twoich wrogów jako podnóżek pod twoje stopy».
Nasz przekład pomocniczy, możliwie dosłowny, bez upiększeń.
Biblia Tysiąclecia · Ps 110,1
Dawidowy. Psalm. Wyrocznia Boga dla Pana mego: «Siądź po mojej prawicy, aż Twych wrogów położę jako podnóżek pod Twoje stopy».
Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Ps 110,1. Sprawdzono 2026-11-19: biblia.pl/czytaj/Ps/110/
Co się różni
JHWH to imię własne Boga. BT oddaje je tutaj słowem „Boga”, choć zwykle pisze w takim miejscu „Pan”, jak już w następnym wersecie. [2]
ʾădōnî to „mój pan”, zwykły tytuł władcy. BT tłumaczy dobrze, ale wielka litera i to, że „Pan” w BT zwykle znaczy Bóg, każą myśleć o Bogu. [7]
Wielka litera sygnalizuje osobę Boską. W hebrajskim to zwykłe końcówki „twój”, bez żadnego wyróżnienia. [1]
Dla dociekliwych
Przypis i tytuł w Biblii Tysiąclecia
Tytuł nad tym fragmentem: „Chrystus Królem i Kapłanem”
PSALM 110 (109)
Przypis BT do Ps 110:
Psalm królewski o charakterze mesjańskim.
Przypis BT do Ps 110,1:
Psalm zapowiada zajęcie zaszczytnego miejsca po prawicy Ojca przez Chrystusa zmartwychwstałego (Dz 2,34n; Rz 8,34; Hbr 10,12n; 1 P 3,22). Jezus stosuje ten wiersz do siebie, podkreślając swą godność Boską i mesjańską (Mt 22,44); przewyższa ona godność nie tylko jakiegokolwiek króla ziemskiego, ale i aniołów (Hbr 1,13). Podnóżki przy tronach były używane na Wschodzie (np. w Egipcie) i przedstawiały niekiedy wizerunki najbardziej znienawidzonych nieprzyjaciół; por. także 89 [88],11; Joz 10,24; Iz 51,23.
Wielkie litery: „Twych” i „Twoje” (zaimki odnoszące się do adresata) oraz „Pana”. W hebrajskim są to zwykłe sufiksy 2. os. l. poj. (-ekā) i rzeczownik ʾādôn; hebrajski nie zna wielkich liter. W polskiej tradycji edytorskiej wielka litera w zaimku oznacza osobę Boską (albo Mesjasza).
Co dokładnie mówi hebrajski
Dosłownie: „Dawidowy psalm. Wyrocznia JHWH dla mojego pana: »Siądź po mojej prawicy, aż położę twoich wrogów jako podnóżek pod twoje stopy«”. Mówiący (JHWH) i adresat to dwie różne postacie. [1]
נְאֻם יְהוָה (nəʾum YHWH) to formuła wyroczni z imieniem własnym Boga. Adresat nazwany jest לַאדֹנִי (la-ʾdōnî): przyimek lə- („dla”), rzeczownik ʾādôn („pan, władca”) i sufiks -î („mój”). ʾādôn to zwykły tytuł władcy, króla, pana domu czy męża. [1, 7]
Tekst Masorecki rozróżnia wokalizacją ʾădōnî („mój pan”) i ʾădōnāy („Pan”, tytuł zastrzeżony dla Boga). Ten drugi występuje kilka wersetów dalej w tym samym psalmie, אֲדֹנָי (w. 5, dosł. „Pan po twojej prawicy”), a także np. w Iz 7,14, אֲדֹנָי. Spółgłoski obu słów są te same (ʾdny), a samogłoski dodali masoreci we wczesnym średniowieczu. Rozróżnienie jest więc świadectwem tradycji odczytania, nie samego zapisu spółgłoskowego. [1, 7, 8]
Zaimki „twoich” i „twoje” to w hebrajskim sufiksy אֹיְבֶיךָ i לְרַגְלֶיךָ. Nie ma w nich nic, co wskazywałoby na status adresata. [1]
Co robi Biblia Tysiąclecia
Tekst główny zachowuje rozróżnienie: JHWH to „Boga”, a adresat to „Pana mego”. To uczciwe oddanie dwóch różnych słów. Zarazem BT na ogół oddaje JHWH słowem „Pan” (tak już w w. 2: יְהוָה, „niech Pan rozciągnie”). W w. 1 słowo „Pan” przypada więc adresatowi, a nie Bogu. Czytelnik przyzwyczajony do „Pan” = JHWH słyszy tu tytuł Boski. [2, 1]
Wielkie litery „Twych” i „Twoje” sygnalizują, że adresat jest osobą Boską. Tego hebrajski nie mówi: to decyzja interpretacyjna redakcji. [2]
Tytuł perykopy „Chrystus Królem i Kapłanem” nie ma odpowiednika w tekście (hebrajski nagłówek to tylko „Dawidowy psalm”). Przypis stwierdza, że psalm „zapowiada” miejsce Chrystusa po prawicy Ojca, i dodaje, że w Mt 22,44 Jezus podkreśla „swą godność Boską i mesjańską”. [2]
Skąd to się wzięło
Septuaginta (Ps 109,1): Εἶπεν ὁ κύριος τῷ κυρίῳ μου, „Rzekł Pan Panu mojemu”. Ponieważ LXX oddaje JHWH przez κύριος, oba słowa, różne w hebrajskim, stają się po grecku tym samym słowem. [3]
Nowy Testament cytuje ten werset według greki: Mt 22,44 (Εἶπεν κύριος τῷ κυρίῳ μου), Mk 12,36, Łk 20,42-43, Dz 2,34-35, Hbr 1,13. [4]
Wulgata: Dixit Dominus Domino meo (Nova Vulgata, Ps 109[110],1), z tym samym słowem Dominus dla obu postaci. Stąd tradycja wielkiej litery w przekładach zachodnich. [5]
Wcześniejsze polskie przekłady: TODO_WERYFIKACJA.
Dlaczego to ważne
Ps 110,1 to podstawa nowotestamentowej nauki o wywyższeniu Chrystusa „po prawicy” Boga (Dz 2,34-35; Hbr 1,13), z której wyrasta artykuł Credo „siedzi po prawicy Ojca”. Ten artykuł opiera się jednak na Nowym Testamencie, który czyta psalm po grecku. [4]
Wielkie litery i przypis BT dodają do tego coś więcej: sugerują, że już hebrajski tekst przedstawia adresata jako osobę Boską. Przypis odczytuje Mt 22,44 jako podkreślenie „godności Boskiej”. Tymczasem argument Jezusa w Mt 22,41-46 dotyczy tego, że Mesjasz jest „panem” Dawida, a więc kimś więcej niż jego potomkiem. Wniosek o boskości to dalszy krok interpretacji, nie dosłowna treść tej perykopy. [4, 2]
Komisja Biblijna zalicza Ps 110 do psalmów królewskich, które w obliczu niespełnionych oczekiwań politycznych „odczytywano na nowo” w świetle nadziei mesjańskiej (§62). Taki opis zgadza się z przypisem BT („psalm królewski o charakterze mesjańskim”), ale nie z tezą, że psalm wprost mówi o Chrystusie. [6]
Najmocniejsza odpowiedź katolicka i co można na nią powiedzieć
Argument
1) Sam Jezus tak czyta ten psalm (Mt 22,41-46 i par.), a jego rozmówcy nie kwestionują, że psalm mówi o Mesjaszu. Mesjańskie odczytanie było więc znane w judaizmie czasów Jezusa i nie jest wymysłem Kościoła. [4]
2) Samogłoski są późne. Spółgłoskowe ʾdny można było wokalizować różnie, a rozróżnienie ʾădōnî / ʾădōnāy zapisali masoreci w VII–X w., długo po powstaniu chrześcijaństwa. [8]
3) Wielka litera to konwencja, nie zmiana słów. BT oddaje słowa poprawnie („Boga”, „Pana mego”), a typografia jedynie sygnalizuje, jak Kościół rozumie tekst.
Odpowiedź
Ad 1) Zasadne, i trzeba to przyznać: ze wszystkich trzech wpisów ten ma najmocniejsze oparcie w NT. Ewangelie przedstawiają mesjańskie odczytanie Ps 110 jako znane rozmówcom Jezusa. Ale argument z Mt 22 dotyczy tego, że Mesjasz jest panem Dawida. Nie przesądza o sensie hebrajskiego słowa i nie wymaga, by przekład zaznaczał boskość adresata. W tradycji żydowskiej istnieją też inne odczytania, np. o Abrahamie (Raszi za Midraszem). [4, 9]
Ad 2) Częściowo zasadne: wokalizacja jest późna. Ale nawet zapis spółgłoskowy odróżnia JHWH (mówiącego) od adresata, a w tym samym psalmie (w. 5) i powszechnie w Biblii hebrajskiej tytułem dla Boga jest ʾădōnāy. LXX z κύριος dla obu słów też nie dowodzi boskości adresata. Wynika to z przyjętego w niej sposobu oddawania imienia Bożego. [1, 3]
Ad 3) Słowa są rzeczywiście oddane poprawnie. Zarzut dotyczy więc tylko warstwy redakcyjnej: tytułu, przypisu i wielkich liter. Ta warstwa ma jednak duży wpływ na czytelnika, bo nie widać w niej granicy między tekstem a jego odczytaniem. Dlatego wpis ma kategorię „dodatek redakcyjny”, a nie „błąd przekładu”.
Jak pewna jest ta ocena · numeracja
Pewność: średnia. Same zabiegi redakcyjne (tytuł, przypis, wielkie litery) są pewne. Ale rozróżnienie ʾădōnî / ʾădōnāy opiera się na wokalizacji masoreckiej, a mesjańskie odczytanie psalmu ma wyraźne oparcie w NT (Mt 22,41-46). Ocena wagi tych zabiegów jest więc dyskusyjna. [1, 4]
Numeracja: Tekst Masorecki: Ps 110,1 · Biblia Tysiąclecia: Ps 110,1 · Septuaginta: Ps 109,1 · Wulgata: Ps 109,1 · Przekłady angielskie: Ps 110,1 (BT: „PSALM 110 (109)”. Nagłówek „Dawidowy. Psalm” należy tu do w. 1 we wszystkich tradycjach.)
Źródła
- Westminster Leningrad Codex („Tanach with Ta'amei Hamikra”), domena publiczna, przez Sefaria API v3: Ps 110,1.2.5; Iz 7,14 · sefaria.org [tekst źródłowy]
- Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum: Ps 110, tytuł, przypisy do Ps 110 i 110,1 · biblia.pl [źródło katolickie]
- Septuaginta, Ps 109,1 (tekst LXX w serwisie STEPBible; wydanie bazowe: TODO_WERYFIKACJA) · stepbible.org [tekst źródłowy]
- Mt 22,41-46 (zwł. 22,44), Mk 12,36, tekst grecki (SBLGNT, przez STEPBible) · stepbible.org [tekst źródłowy]
- Nova Vulgata, Liber Psalmorum 110(109),1 · vatican.va [źródło katolickie]
- Papieska Komisja Biblijna, „Naród żydowski i jego Święte Pisma w Biblii chrześcijańskiej” (2001), §62 · vatican.va (wyd. polskie: Kielce: Verbum 2002, tłum. R. Rubinkiewicz — niedostępne online; cytaty przetłumaczone z oficjalnej wersji angielskiej, zgodność z wyd. polskim: TODO_WERYFIKACJA) [źródło katolickie]
- F. Brown, S. R. Driver, C. A. Briggs, A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament (BDB), s.v. ʾādôn — strona i brzmienie hasła: TODO_WERYFIKACJA [literatura naukowa]
- E. Tov, Textual Criticism of the Hebrew Bible, wyd. 3 (Minneapolis: Fortress, 2012), rozdz. o wokalizacji masoreckiej — strony: TODO_WERYFIKACJA [literatura naukowa]
- Raszi, komentarz do Ps 110,1 (przekł. ang. A. J. Rosenberg, Judaica Press, CC BY): „mój pan” to Abraham, za Midraszem Tehilim · sefaria.org [polemika / komentarz żydowski]